Στην Ελληνική Μυθολογία, το ελαιόδεντρο, ήταν Θείο Δώρο και συγκεκριμένα της θεάς Αθηνάς, προς τους Αθηναίους και του Ηρακλή, στην Ολυμπία.
Προστάτης, των ιερών ελαιόδεντρων, ήταν ο Δίας, “ο Μόριος Ζευς”. Η αλήθεια είναι ότι παραμένει Θείο Δώρο.
Η ιστορία του ελαιόδεντρου, είναι, άρρηκτα συνδεδεμένη, με τη ζωή των ανθρώπων της Μεσογείου.
Είναι παγκόσμια αποδεκτό, ότι η παρουσία του ελαιόδεντρου και των προϊόντων του, είναι αναπόσπαστο κομμάτι χιλιετιών παράδοσης, στη χώρας μας.
Η καλλιέργεια του στον Κόσμο, γίνεται, στις ζώνες, με γεωγραφικό πλάτος μεταξύ 30ο και 45ο βόρειο και 30ο και 40ο νότιο, στις οποίες επικρατούν, οι πιο κατάλληλες κλιματικές συνθήκες, για την ανάπτυξη και την καρποφορία της.
Η εμφάνιση του δένδρου της ελιάς, εντοπίζεται σε μεγάλο βάθος, στην ανθρώπινη ιστορία και προϊστορία.
Οι επιστήμονες, με έρευνες που βρίσκονται ακόμα σε εξέλιξη, ανακάλυψαν, στα ηφαιστειογενή πετρώματα της Σαντορίνης, φυτικά απολιθώματα φύλλων δένδρου ελιάς, με την εντυπωσιακή ηλικία των 50.000-60.000 ετών.
Η συστηματική καλλιέργειά του, είχε ήδη αρχίσει από τις προϊστορικές εποχές, του Λίθου και του Χαλκού.
Το ελαιόλαδο και ο καρπός του ελαιόδεντρου, δεν εγκατέλειψαν ποτέ την Ελλάδα, από τότε έως σήμερα.
Το ελαιόδεντρο, ήταν το ιερό δέντρο της πόλης της Αθήνας. Σύμφωνα με το μύθο, η θεά Αθηνά, πρόσφερε ένα ελαιόδεντρο, σύμβολο γονιμότητας, ως δώρο στους Αθηναίους. Οι οποίοι, σε ένδειξη ευγνωμοσύνης, έδωσαν το όνομα της θεάς, στην πόλη τους.
Στην Ακρόπολη, υπήρχε το ιερό ελαιόδεντρο της Αθηνάς, το πρώτο, που η θεά, χάρισε στους Έλληνες.
Κατά την Ελληνική παράδοση, η πρώτη ελιά, φυτεύτηκε στην Ακρόπολη, από την θεά Αθηνά, στο ναό του Ερεχθείου Μορίου Διός και έτσι ονομάστηκε Μορέα ελιά. Άλλοι όμως λένε, ότι έχει σχέση με την Κρήτη και συγκεκριμένα με την Κνωσσό, Φαιστό, Ζάκρος.
Στην Ακαδημία των Αθηνών, υπήρχαν τα 12 ιερά ελαιόδεντρα (Μορίαι) και ο ιερός ελαιώνας, από τον οποίο προερχόταν, το λάδι, που δινόταν ως έπαθλο στους νικητές των Παναθηναίων.
Από αρχαιοτάτων χρόνων, εμφανίζεται στους μύθους, στις παραστάσεις και στην ιστορία των λαών της. Ο κλάδος ελιάς, αποτελούσε ανέκαθεν, σύμβολο ειρήνης, ευημερίας, γονιμότητας και ευφορίας.
Η ιστορία του ελαιόδεντρου, ξεκίνησε πριν 7000 χρόνια, στην περιοχή της Μεσογείου και κυρίως στην Ανατολική Μεσόγειο. Πιθανολογείται, από τις διάφορες παραστάσεις, στα αγγεία και τους μύθους, στην ιστορία των λαών που ζουν γύρω από την Μεσόγειο, ότι πρωτοεμφανίστηκε στη Συρία.
Το σίγουρο είναι, ότι στον ευρωπαϊκό Μεσογειακό χώρο, ήρθε από την Ελλάδα, από Φοίνικες εμπόρους. Από εκεί πέρασε στην Ιταλία, Γαλλία, Ισπανία, Πορτογαλία, Αμερική, Αυστραλία.
Οι Ρωμαίοι με τις κατακτήσεις τους, βοήθησαν να εξαπλωθεί η ελιά, στις περιοχές της απέραντης αυτοκρατορίας τους.
Μετά το 16ο αιώνα, οι Ευρωπαίοι, έφεραν την ελιά στο Νέο Κόσμο και άρχισε η καλλιέργειά της, στην Καλιφόρνια, στο Μεξικό, στο Περού, στη Χιλή και στην Αργεντινή.
Υπολογίζεται, ότι σήμερα, υπάρχουν γύρω στα 800 και πλέον εκατομμύρια ελαιόδεντρα στον κόσμο, με τη συντριπτική πλειονότητα στις μεσογειακές χώρες.
Στη Πελοπόννησο, η καλλιέργεια της ελιάς, ξεκίνησε γύρω στον 3ο αιώνα Π.Χ.. Είναι γνωστό, δε ότι οι αρχαίοι Έλληνες, άλειφαν το σώμα τους και τα μαλλιά τους, με λάδι ελιάς, για περιποίηση και υγεία.
Οι Αθηναίοι στα νομίσματά τους, απεικόνιζαν τη θεά Αθηνά με στεφάνι ελιάς στο κράνος της και έναν αμφορέα με λάδι στο χέρι (ή κλαδί ελιάς).
Οι αρχαίοι Έλληνες θεωρούσαν, το ελαιόδεντρο, σύμβολο των Ολυμπιακών ιδεωδών, της Ειρήνης, της Σοφίας και της Δόξας. Το μοναδικό βραβείο, που έστεφαν τους Ολυμπιονίκες, ήταν, ένα στεφάνι (κότινος), από άγριο ελαιόδεντρο, που το ονόμαζαν «καλλιστέφανο». Σύμφωνα με το μύθο, η «καλλιστέφανος ελαία», από της οποίας, τα κλαδιά φτιαχνόταν ο κότινος, ήταν η πρώτη ελιά που μεταφυτεύθηκε στην Ολυμπία από τον Ηρακλή, μετά την ολοκλήρωση των 12 άθλων του.
Το ρόπαλο του Ηρακλή, ήταν φτιαγμένο από αγριελιά. Όταν ο Ηρακλής, ολοκλήρωσε τους 12 άθλους του. Έφερε από τη χώρα των Υπερβορείων (μυθικός λαός που πίστευαν ότι κατοικούσε πέρα από τον Βορρά ή στον ουρανό), βλαστάρι ελιάς και το φύτευσε, στην Ολυμπία. Από τα κλαδιά, αυτού του ελαιόδεντρου, στεφάνωναν τους νικητές ολυμπιονίκες και τους έδιναν και μια φιάλη ελαιόλαδου, ως αναγνώριση νίκης.
Στους ολυμπιακούς αγώνες της Αθήνας το 2004, στεφάνωσαν, τους νικητές πάλι, με κότινους – στεφάνι ελιάς, όπως έκαναν και στα αρχαία χρόνια.
Με κλάδους ελιάς, ήταν στεφανωμένο και το χρυσελεφάντινο άγαλμα του Δία στην Ολυμπία, έργο του Φειδία, ένα από τα επτά θαύματα του κόσμου.
Στα παλάτια της Κνωσσού, υπήρχαν περισσότερα από 1000 δωμάτια. Σύμφωνα με τη μυθολογία, στα υπόγεια του παλατιού, ζούσε φυλακισμένος ο Μινώταυρος, το τέρας με κεφάλι ταύρου και σώμα ανθρώπου. Εκεί υπήρχαν ελαιοθήκες, όπου φυλασσόταν το λάδι (σώζονται μέχρι σήμερα). Μέσα σε αυτές, υπήρχαν στέρνες από πέτρα, όπου τοποθετούσαν το λάδι, για να κατακαθίσουν, τα διάφορα ξένα στοιχεία, που υπήρχαν μέσα του (αυτή είναι μια πρωτόγονη μέθοδος διαχωρισμού λαδιού).
Όταν καθάριζε το λάδι, το μετέφεραν με μια ειδική κουτάλα, σε πιθάρια, όπου και αποθηκευόταν. Οι Κρήτες μετά το έκαναν εμπόριο.
Τα στηρίγματα της στοάς του Παρθενώνα, πατούσαν σε υψηλά βάθρα ,με ανάγλυφη παράσταση, την ιερή ελιά της Αθήνας, στον κορμό της οποίας, ελισσόταν ένα φίδι.
Μια τοιχογραφία στα ανάκτορα της Κνωσσού απεικονίζει έναν ελαιώνα.
Στον Μυκηναϊκό τάφο του Βαφειού, τα χρυσά ποτήρια κοσμούνται με ελαιόδεντρα.
Η ελιά αναφέρεται και στην Παλαιά Διαθήκη και στο Κοράνι. Μετά τον Κατακλυσμό του Νώε, όπως λέγεται στην Παλαιά Διαθήκη, το περιστέρι που γύρισε, από την αναζήτηση ζωής, στη στεριά, μετέφερε κλαδί ελιάς, οιωνός, ότι η ανθρώπινη ζωή, ξανάρχισε στη γη, μετά τη βιβλική καταστροφή.
Στο Χριστιανισμό, τα καντήλια ανάβει λάδι ελιάς. Στο Μυστήριο της Βάπτισης και του Ευχελαίου, χρησιμοποιείται, το λάδι ελιάς.
Αναφορές στην ελιά, βρίσκονται, τόσο στη Βίβλο όσο και στο Κοράνι.
Το λάδι ελιάς, ή σύμφωνα με τον Όμηρο, το «ατόφιο υγρό χρυσάφι», συγκαταλέγεται, στη λίστα, των 10 ωφελιμότερων ειδών διατροφής.
Τα θεραπευτικά οφέλη του ελαιόλαδου, πρωτοαναφέρθηκαν, από τον Ιπποκράτη, πατέρα της Ιατρικής, ο οποίος αναφερόταν σε αυτό, ως «ιδανική θεραπεία».
Οι αρχαίοι Έλληνες, χρησιμοποιούσαν, το ελαιόλαδο, για να επουλώσουν πληγές, να θεραπεύσουν ασθένειες.
Το ελαιόλαδο, εκτός από θρεπτικές ιδιότητες, έχει και φαρμακευτικές. Ο Ιπποκράτης (ο πατέρας της Ιατρικής) το ονομάζει ο “μεγάλος θεραπευτής”. Στον Ιπποκράτειο κώδικα, αναφέρονται πάνω από 60 θεραπείες με το ελαιόλαδο.
Σημαντική είναι η χρήση του ελαιόλαδου, για τον καλλωπισμό η και τον καθαρισμό, του ανθρώπινου σώματος, με την προσθήκη αρωματικών φυτών η εκχυλισμάτων.
Ο Αριστοτέλης αποκάλυψε την επιστήμη της ελαιοπαραγωγής.
Ο Σόλων νομοθέτησε, απαγορεύοντας να κόβουν, πάνω από 2 δέντρα ελιάς τον χρόνο, από τους Αθηναϊκούς ελαιώνες, για να προστατεύσει τους ελαιοπαραγωγούς.
Η χρήση του ελαιόλαδου, δεν ήταν ο κανόνας της καθημερινής διατροφής, αλλά η εξαίρεση. Και εννοούν τα συμπόσια, στο πλαίσιο της ανέμελης ζωής, των πλουσίων και των εχόντων.
Οι λαοί της Μεσογείου, ως ένδειξη εκτίμησης στο ελαιόδεντρο, διακοσμούσαν, πολλά αντικείμενα (αγγεία, κοσμήματα, πέτρες, τοιχογραφίες, ….), με σχέδια ελιάς και καρπούς ελαιόδεντρων.
Στην αρχαία Αθήνα ,οι Αθηναίοι θεωρούσαν τους εαυτούς τους, πολιτισμένους και κρατούσαν κλαδί ελιάς ,ενώ οι βάρβαροι και οι δούλοι, κρατούσαν κλαδί βελανιδιάς, ως πρωτόγονος λαός.
Με κλάδο ελιάς, έρχονταν οι αγγελιοφόροι για σύναψη ειρήνης.
Ο Κωστής Παλαμάς υμνεί το ελαιόδεντρο.
Ο Βαν Γκόγκ έφτιαξε πίνακες με απεικόνιση ελαιόδεντρων.
Τα δημοτικά μας τραγούδια, μιλούν για την ελιά.
Οι Ρωμαίοι, έφτιαχναν κοσμήματα από κλαδί ελαιόδεντρου, ως ανταμοιβή, στους επιφανείς πολίτες τους και με τις κατακτήσεις τους, βοηθούσαν, στην εξάπλωση των ελαιόδεντρων.
Κατά την ελληνική παράδοση, με την γέννηση ενός παιδιού, φύτευαν μια ελιά και όταν το παιδί γινόταν 6 χρονών, η ελιά άρχισε να δίνει τους καρπούς της.
Στην Πορτογαλία έδιωχναν τα δαιμόνια με κλαδί ελιάς. Σε άλλα μέρη ραντίζουν με λάδι ελιάς τη γη, για καλή σοδειά.
Στην Αίγυπτο πίστευαν ότι η θεά Ίσις, γυναίκα του Όσιρη, κρατούσε μυστική την καλλιέργεια της ελιάς.
Το ελαιόλαδο ήταν απαραίτητο σε πολλές χρήσεις, έκανε τη νύχτα όχι μέρα αλλά πάντως πιο υποφερτή για να συνεχίζεται στη διάρκεια της η ζωή. Λυχνάρια κάθε είδους αποτελούσαν ένα από τα κύρια σκεύη του οικιακού εξοπλισμού.
Πάμπολλα ελληνικά και ρωμαϊκά γραπτά αναφέρονται στην ελιά και τον ευεργετικό της ρόλο.
